Czym są klauzule abuzywne i dlaczego są niedozwolone?

Co to znaczy, że postanowienie jest abuzywne?

Powyżej została przywołana ustawowa definicja postanowień abuzywnych. Osobie po raz pierwszy stykającej się z tym zagadnieniem niekoniecznie może ona jednak wiele mówić. Spróbujmy zatem podejść do tematu od podstaw. Ustawodawca wychodzi z założenia, że przedsiębiorcy wykorzystując swoją przewagę nad konsumentami mogą wprowadzać do umów niekorzystne postanowienia. Oczywiście nie chodzi tu o każdy niekorzystny zapis, ale o taki który mówiąc kolokwialnie jest niesprawiedliwy. Ma to zastosowanie w szczególności do niejasnych zapisów umownych, czyli takich których sensu konsument nie jest w stanie zrozumieć, a na końcu okazuje się, że skutki dla niego są opłakane. Warto przy tym zaznaczyć, że orzecznictwo TSUE wskazuje jasno, że świadomość skutku danego postanowienia nie ma znaczenia. Innymi słowy, irrelewantne jest to czy konsument godził się na dany zapis umowny czy też nie. Celem przepisów jest bowiem zniechęcenie przedsiębiorców do stosowania nieuczciwych postanowień w ogóle. W innym przypadku, przedsiębiorcy mogliby w bardzo łatwy sposób uniknąć sankcji za stosowanie przepisów abuzywnych poprzez jasną informację w tym zakresie. Nie taki jest natomiast cel regulacji.

Jakie są skutki uznania postanowienia za niedozwolone?

Niedozwolone postanowienia umowne nie wiążą konsumenta. Co to oznacza? Kolokwialnie można powiedzieć, że przyjmujemy fikcję jakby nigdy one nie zostały wprowadzone do umowy, a sama umowa została zawarta bez nich. W pozostałym zakresie umowa jest oczywiście skuteczna i powinna być wykonywana przez strony. Dla przykładu można powiedzieć, że jeżeli zapis umowny o jakieś opłacie zostanie uznany za niedozwolony, wówczas konsument nie będzie zobowiązany do jej zapłaty, co nie wpływa oczywiście na to, że przedsiębiorca nadal powinien umowę wykonać, pomimo braku możliwości żądania zapłaty określonej opłaty.

Czy postanowienia dotyczące opłat likwidacyjnych są niedozwolone?

Tak, postanowienia dotyczące opłat likwidacyjnych są niedozwolone. Są to jedne z najsłynniejszych abuzywnych postanowień umownych. Opłatami likwidacyjnymi nazywamy jakiekolwiek postanowienia, które pozwalały towarzystwom ubezpieczeń nie wypłacić całej wartości zgromadzonych środków z tytułu umów ubezpieczenia z UFK. Skrót UFK oznacza ubezpieczeniowe fundusze kapitałowe. Do najsłynniejszych ubezpieczycieli stosujących tego typu praktyki można zaliczyć Vienna Life (dawna Skandia), Generali, Uniqa (dawna AXA) czy Compensa. Aktualnie istnieje już utrwalona linia orzecznicza, że tego typu opłaty podlegają zwrotowi i to bez znaczenia czy mowa o „czystej opłacie likwidacyjnych”, postanowieniach pomniejszających świadczenie wykupu, czy też opłacie dystrybucyjnej/alokacyjnej, która jest pobierana na początku i zwracana pod płaszczykiem premii jeśli konsument wytrwa w umowie do końca. Więcej na temat opłat likwidacyjnych w artykule adwokat dr Aleksandry Rychlewskiej-Hotel: https://www.karh.pl/polisolokaty/oplata-likwidacyjna/

Jak odzyskać opłatę likwidacyjną

Procedura odzyskania opłaty likwidacyjnej rozpoczyna się od zamknięcia samej polisy. Po wypłacie bezspornej wartości rachunku należy wysłać wezwanie do zapłaty, które najczęściej pozostaje jednak bezskuteczne. Kolejnym krokiem jest złożeniem pozwu do sądu. W pozwie należy powołać wszystkie dowody na poparcie swoich twierdzeń a także przedstawić stosowną argumentację prawną. Sąd po otrzymaniu pozwu w pierwszej kolejności zazwyczaj wydaje nakaz zapłaty, który jest doręczany towarzystwu ubezpieczeń. Po wniesieniu sprzeciwu wyznaczana jest rozprawa podczas której przeprowadzane są dowody i prezentowane stanowisko. Jest to etap w którym trzeba przekonać Sąd do naszego zdanie. Na korzyść konsumentów działa to, że aktualnie istnieje ugruntowana linia orzecznicza, zgodnie z którą opłaty likwidacyjne podlegają zwrotowi. Dlatego też najczęściej sprawa kończy się wyrokiem pozytywnym i konsument odzyskuje nienależnie zatrzymane mu pieniądze.

Odzyskanie opłaty likwidacyjnej w 2023 roku

Upływ czasu co prawda może być w niektórych przypadkach przeszkodą w dochodzeniu roszczeń z uwagi na przedawnienie, jednak co do zasady nie powinno być żadnego kłopotu z odzyskaniem pieniędzy w 2023 roku. Co więcej, mając na uwadze, że Sad Najwyższy stoi na stanowisku, że termin przedawnienia roszczeń konsumenta nie może rozpocząć się zanim ten dowiedział się o swoich prawach, spokojnie można myśleć o dochodzeniu zwrotu opłaty likwidacyjnej. Oczywiście zawsze warto uprzednio skonsultować się w kancelarii prawnej specjalizującej się w tego typu sprawach, aby doświadczony prawnik przeanalizował dokumenty i wyjaśnił wszystkie wątpliwości.