Pierwszy podręcznik dla nauczycieli edukacji zdrowotnej już do pobrania. Zaglądamy do środka!

Podręcznik pełni funkcję narzędzia dydaktycznego oraz źródła wiedzy dla osób zainteresowanych tematyką zdrowia i profilaktyki. W ostatnich dniach zwrócono uwagę na potrzebę integracji edukacji zdrowotnej z innymi obszarami nauczania, w tym wychowaniem fizycznym i edukacją obywatelską, oraz na konieczność rozwijania szkoleń dla nauczycieli w związku z wprowadzeniem obowiązkowego programu. Od słów do czynów, bo podręcznik już jest do pobrania.

Autorzy podzielili podręcznik na 11 rozdziałów obejmujących kluczowe obszary edukacji zdrowotnej. Opracowanie uwzględnia zagadnienia związane z wartościami i postawami, systemem ochrony zdrowia, zdrowiem fizycznym, odżywianiem, aktywnością fizyczną, zdrowiem społecznym, zdrowiem seksualnym, dojrzewaniem, zdrowiem psychicznym, funkcjonowaniem w środowisku cyfrowym oraz profilaktyką uzależnień, a także zdrowiem środowiskowym. Treści odpowiadają podstawie programowej wprowadzonej rozporządzeniem Ministra Edukacji z 6 marca 2025 roku.

Edukacja zdrowotna w polskich szkołach

System oświaty wprowadził edukację zdrowotną w roku szkolnym 2025/2026 jako przedmiot nieobowiązkowy, który zastąpił wychowanie do życia w rodzinie. Szkoły podstawowe realizują zajęcia w klasach IV–VIII w wymiarze jednej godziny tygodniowo, przy czym w klasie VIII zajęcia odbywają się wyłącznie w pierwszym semestrze. Szkoły ponadpodstawowe prowadzą zajęcia przez dwa lata, również w wymiarze jednej godziny tygodniowo.

Dane dotyczące uczestnictwa uczniów wskazują na zróżnicowane zainteresowanie przedmiotem. W szkołach podstawowych udział wynosi 40,36 proc. uprawnionych. W liceach ogólnokształcących uczestnictwo osiąga poziom 10,08 proc., w technikach 7,78 proc., w branżowych szkołach I stopnia 14,40 proc., a w szkołach artystycznych 18,33 proc. Najwyższe wskaźniki odnotowują województwa wielkopolskie, lubuskie i kujawsko-pomorskie, natomiast najniższe podkarpackie, podlaskie i lubelskie.

Od 1 września 2026 roku edukacja zdrowotna stanie się przedmiotem obowiązkowym dla uczniów od klasy IV szkoły podstawowej oraz przez dwa lata w szkołach ponadpodstawowych. Moduł dotyczący edukacji seksualnej zachowa charakter nieobowiązkowy. Zmiana wymaga przygotowania nauczycieli oraz zapewnienia materiałów dydaktycznych zgodnych z nową podstawą programową.

Co zawiera podręcznik Edukacji Zdrowotnej?

Zespół Uniwersytetu Medycznego we Wrocławiu opracował podręcznik jako pierwsze tego typu narzędzie w kraju, projektując go od podstaw z myślą o pracy nauczycieli. Publikacja obejmuje szeroki zakres zagadnień – od profilaktyki zdrowotnej po styl życia i zdrowie psychiczne. Jak zapewnia uczelnia, każdy rozdział pozostaje pod nadzorem specjalistów, co zapewnia spójność i aktualność treści.

W pracach uczestniczyli przedstawiciele wielu dziedzin, w tym dietetyki, pediatrii, psychiatrii, zdrowia publicznego i fizjologii. Uczelnia podkreśliła znaczenie zaangażowania środowiska akademickiego w tworzenie materiałów edukacyjnych opartych na aktualnej wiedzy.

Przyjrzyjmy się zatem, co zawiera podręcznik. Tak prezentuje się spis treści.

I Wartości i postawy · 9
II System ochrony zdrowia · 53
III Zdrowie fizyczne · 97
IV Odżywianie · 191
V Aktywność fizyczna · 381
VI Zdrowie społeczne · 471
VII Zdrowie seksualne · 549
VIII Dojrzewanie · 637
IX Zdrowie psychiczne · 707
X Internet i profilaktyka uzależnień · 767
XI Zdrowie środowiskowe · 815

Podręcznik przygotowany przez Uniwersytet Medyczny we Wrocławiu prezentuje wyraźnie specjalistyczne podejście do zagadnień zdrowotnych. Autorzy posługują się w dużej mierze językiem fachowym, charakterystycznym dla środowiska medycznego, co nadaje publikacji wysoki poziom merytoryczny.

Jednocześnie opracowanie nie ogranicza się wyłącznie do aspektów biologicznych czy klinicznych – widoczne są również elementy podejścia psychologicznego, w tym konkretne wskazówki dla nauczycieli dotyczące pracy z uczniami i przekazywania trudniejszych treści.

Czy podręcznik zawiera treści edukacji seksualnej? Jak najbardziej. Dział ten zajmuje niemal 100 stron treści. Szeroko opisany został aspekt tożsamości płciowej w ujęciu psychologicznym i medycznym.

- Współczesne badania wskazują jednak, że proces formowania się tożsamości płciowej ma charakter biopsychospołeczny i stanowi wynik złożonej interakcji czynników genetycznych, hormonalnych, neurobiologicznych, psychologicznych i środowiskowych. Zwraca się uwagę na wpływ hormonów płciowych w okresie prenatalnym, w tym androgenów, na rozwój struktur mózgu oraz późniejsze różnice w funkcjonowaniu psychicznym, jednak różnice te mają charakter statystyczny i nie determinują jednoznacznie przyszłej tożsamości płciowej jednostki - brzmi fragment zagadnienia pt. "Tożsamość płciowa i transpłciowość".

Sama struktura podręcznika została zaprojektowana w sposób uporządkowany i czytelny. Kluczowe informacje autorzy wyróżniają w tabelach oraz poprzez graficzne podkreślenia na tle, co ułatwia szybkie odnalezienie najważniejszych treści i ich wykorzystanie podczas zajęć. Taki układ sprzyja praktycznemu zastosowaniu materiału w pracy dydaktycznej.

Szczególną uwagę zwraca część poświęcona dojrzewaniu. Zawiera ona konkretne wskazówki, które nauczyciele mogą bezpośrednio przekazywać uczniom, w tym informacje dotyczące roli higieny oraz konsekwencji jej zaniedbań. Treści te przedstawiono w sposób uporządkowany i dostosowany do realiów pracy w klasie.

Wyraźnie opracowano także zagadnienia związane z zagrożeniami zdrowotnymi, w tym zjawiskiem vapowania. Opisy konsekwencji używania e-papierosów mają klarowną formę i mogą funkcjonować jako gotowe materiały edukacyjne dla uczniów, bez konieczności dodatkowego opracowania przez nauczyciela.

Publikacja pozostawia nauczycielowi szerokie pole do pracy własnej, jednocześnie dostarczając kompletnych podstaw merytorycznych. Zakres poruszanych zagadnień oraz sposób ich opracowania pozwalają uznać podręcznik za wyczerpujące kompendium, które obejmuje najważniejsze obszary edukacji zdrowotnej i umożliwia ich praktyczne wykorzystanie w procesie nauczania.