Masz umowę B2B lub zlecenie? Inspekcja może zamienić ją w etat. Skala kontroli rośnie

Dotychczas takie przypadki wymagały często długiego postępowania sądowego, aby rozstrzygnąć, czy strony łączy stosunek pracy. Nowe przepisy znacząco zmieniły jednak uprawnienia Państwowej Inspekcji Pracy. Przedsiębiorcy muszą liczyć się z większą kontrolą dokumentacji, sposobu zarządzania współpracownikami i codziennej organizacji zadań. Sama nazwa podpisanego kontraktu nie zapewnia już skutecznej ochrony przed zakwestionowaniem przyjętego modelu zatrudnienia.

Pierwsze wyniki pokazują skalę zmian. W ciągu pierwszych trzech miesięcy obowiązywania nowych przepisów pracownicy złożyli 1362 skargi dotyczące nieprawidłowego stosowania umów cywilnoprawnych. Inspektorzy wydali 607 poleceń zmiany formy zatrudnienia na umowę o pracę, a pracodawcy wykonali 535 z nich. Dane opublikowane przez INFORLEX na podstawie informacji resortu pracy pokazują, że nowe uprawnienia PIP szybko przekładają się na konkretne działania wobec firm.

Inspektor może zakwestionować kontrakt

Nowelizacja ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy weszła w życie 8 lipca 2026 r. Przyznała okręgowym inspektorom pracy możliwość wydawania decyzji administracyjnych stwierdzających istnienie stosunku pracy. Wcześniej inspektor może wydać polecenie usunięcia naruszeń i zmiany nieprawidłowej formy zatrudnienia. Jeżeli przedsiębiorca go nie wykona, inspektor może przejść do kolejnego etapu i wydać decyzję. Pracodawca zachowuje prawo do odwołania się do sądu pracy.

Nie oznacza to jednak, że PIP może dowolnie zamieniać każdą umowę cywilnoprawną w etat. Inspektor musi wykazać, że rzeczywiste warunki współpracy odpowiadają przesłankom stosunku pracy określonym w art. 22 Kodeksu pracy.

Liczy się codzienna praca, nie zapis w kontrakcie

Podczas kontroli inspektorzy sprawdzają przede wszystkim, czy wykonawca pracuje pod kierownictwem zatrudniającego, osobiście realizuje obowiązki i otrzymuje wynagrodzenie za pracę wykonywaną w wyznaczonym miejscu oraz czasie. Znaczenie mają również sposób przydzielania zadań, zakres samodzielności i odpowiedzialność za organizację pracy.

Inspektor może analizować korespondencję elektroniczną, harmonogramy, ewidencję czasu pracy i dokumentację wewnętrzną. Rozmawia również z osobami wykonującymi obowiązki oraz ich przełożonymi. Jeżeli kontraktor codziennie otrzymuje wiążące polecenia, musi przestrzegać narzuconych godzin i podlega takiej samej kontroli jak etatowi pracownicy, firma naraża się na zakwestionowanie umowy.

PIP podkreśla jednocześnie, że samo ustalanie terminów, standardów jakości czy zasad bezpieczeństwa nie przesądza o istnieniu stosunku pracy. Istotny pozostaje całokształt warunków współpracy i rzeczywisty zakres niezależności wykonawcy.

Co zmieni się dla pracownika i firmy?

Przekształcenie kontraktu w umowę o pracę oznacza konkretne konsekwencje. Zatrudniona osoba uzyskuje uprawnienia pracownicze, w tym prawo do urlopu wypoczynkowego, ochronę wynikającą z Kodeksu pracy i zasady rozliczania nadgodzin. Zmieniają się również obowiązki firmy związane z ubezpieczeniami społecznymi i rozliczeniami zatrudnienia.

Przedsiębiorcy powinni zatem przeanalizować nie tylko treść umów, lecz także sposób zarządzania osobami współpracującymi. Szczególnej uwagi wymagają kontrakty B2B, w których firma narzuca stałą dyspozycyjność, miejsce wykonywania zadań i bieżący nadzór nad ich realizacją.

Nie każda umowa B2B jest zagrożona

Ministerstwo podkreśla, że reforma nie zakazuje umów zlecenia ani współpracy między przedsiębiorcami. Jej celem pozostaje eliminowanie przypadków, w których firmy zastępują etat kontraktem cywilnoprawnym, mimo że faktyczne warunki odpowiadają stosunkowi pracy.

Dla przedsiębiorców najważniejszym zadaniem staje się więc rzetelny audyt zatrudnienia. Warto sprawdzić zakres samodzielności kontraktorów, sposób przydzielania obowiązków i dokumentację współpracy. Rosnąca liczba skarg oraz setki wykonanych poleceń pokazują, że PIP aktywnie korzysta z nowych uprawnień. O tym, czy kontrakt przetrwa kontrolę, zdecyduje przede wszystkim to, jak strony rzeczywiście współpracują, a nie nazwa dokumentu.